Dạy-học, nhìn từ chuyện tiếp cận một tác phẩm - TRƯỜNG THPT LỘC PHÁT

23:48 ICT Chủ nhật, 20/10/2019
THẦY VÀ TRÒ TRƯỜNG THPT LỘC PHÁT QUYẾT TÂM HOÀN THÀNH TỐT CÁC NHIỆM VỤ TRỌNG TÂM NĂM HỌC 2019-2020

TRANG CHỦ » Tin Tức - Sự Kiện » DẠY VÀ HỌC

Dạy-học, nhìn từ chuyện tiếp cận một tác phẩm

Thứ tư - 09/10/2019 19:18
Dạy-học, nhìn từ chuyện tiếp cận một tác phẩm
Giã từ vũ khí là nhan đề tiếng Việt của “A Farewell to Arms”, một tiểu thuyết bán tự truyện của nhà văn Mỹ Ernest Hemingway mà tôi chọn dạy cho học sinh Việt Nam tại Singapore trong chương trình tú tài quốc tế (International Baccalaureate - IB).
Như đã có lần chia sẻ với độc giả, môn văn không phải là môn bắt buộc nhưng học sinh Việt Nam có quyền chọn học để thi lấy điểm trong tổng số bảy môn học cho phép lấy bằng IB.
Bìa sách ba quyển sách (bản gốc tiếng Anh, bản dịch tiếng Pháp và bản dịch tiếng Việt) được tác giả sử dụng trong suốt mười năm qua.

Phần Văn học thế giới chiếm 25% tiêu chí đánh giá cho tổng số điểm cuối cùng trong chương trình IB tiếng Việt, theo đó học sinh phải làm một bài luận liên quan đến một trong hai tác phẩm được giáo viên chọn dạy. Phần chuyển ngữ của các tác phẩm này phải được thực hiện bởi các dịch giả có uy tín nên tôi đã cẩn thận chọn ấn bản của Nhà xuất bản Văn học. Nhờ khoảng cách địa lý thuận tiện, việc học sinh phải mua sách từ Việt Nam sang Singapore không có gì trở ngại nên Giã từ vũ khí đã trở thành người bạn đồng hành của thầy trò chúng tôi nơi đất khách quê người trong suốt gần mười năm qua.

Trong một môi trường học tập mà tiếng Anh được sử dụng rộng rãi, tôi thường yêu cầu học sinh đối chiếu tác phẩm dịch với nguyên bản để các em có thể hiểu thêm về từ ngữ và văn phong của tác giả. Với Giã từ vũ khí, ngoài bản gốc tiếng Anh, tôi còn có bản dịch bằng tiếng Pháp mà tôi đã từng đọc và giữ được sau vài lần chuyển nhà. Nhưng cách tiếp cận đó cũng tạo ra những tình huống bối rối trong lớp khi tôi phải giải thích cho các em những điều thắc mắc trong bản dịch. Không rõ do dịch sai hay lỗi đánh máy mà trong chương 2, từ “whorehouse” được dịch thành “nhà thờ” thay vì là “nhà thổ”; hay một câu diễn đạt bằng tiếng Việt rất tối nghĩa: “Chúng tôi tự rót rượu từ bình có lót rơm chung quanh, bình để lỏng trong một cái máng sắt, ngón tay trỏ ấn cổ bình xuống là một thứ rượu vang đỏ tươi ngon lành chảy vào trong cái ly cũng cầm ở trong tay đó”. Cũng trong chương 2, không hiểu vì lý do gì mà bản dịch không có đoạn đối thoại thú vị giữa vị linh mục với các người lính...

Áp lực từ các câu hỏi thắc mắc của học sinh buộc tôi phải đọc thật kỹ bản gốc tiếng Anh và tham chiếu cả bản tiếng Pháp, và rồi tôi đã phát hiện ra một sự thật phũ phàng: Giã từ vũ khí là một tác phẩm dịch từ tiếng Pháp trong khi nguyên tác là tiếng Anh. Hai câu văn đầu tiên khi bắt đầu chương 40 là một minh chứng: “Chúng tôi trải qua một tồn tại tuyệt vời. Tháng giêng, tháng hai trôi qua, mùa đông rất đẹp và chúng tôi rất hạnh phúc”. (Tiếng Pháp: “Nous menions une existence délicieuse. Janvier et février s’écoulent. Et l’hivers était très beau, et nous étions très heureux”); trong khi nguyên bản tiếng Anh là: “We had a fine life. We lived throught the months of January and February and the winter was very fine and we were very happy”.

Mô hình đào tạo môn văn cho học sinh trong chương trình IB

Đã có lúc tôi nghĩ đến việc tìm một tác phẩm khác thay cho Giã từ vũ khí nhưng câu chuyện tình đầy lãng mạn giữa anh chàng Henry và nàng Catherine và thông điệp lên án chiến tranh của nhà văn Hemingway đã khiến tôi có cách tiếp cận khác. Tôi không ngần ngại tiết lộ cho học sinh biết về “hiện trạng” đầy trái khoáy của tác phẩm mà các em đang học nhưng cũng thẳng thắn chia sẻ quan điểm của mình. Tôi nói với các em rằng mặc dù đây là một bản dịch không hoàn chỉnh và mặc dù học văn học Mỹ qua vỏ bọc và chiều kích ngôn ngữ Pháp-Việt nhưng thầy trò chúng ta vẫn có thể rút tỉa được nhiều điều nhờ thái độ cởi mở, tìm tòi, trân trọng những giá trị văn học và nhân bản.

May mắn cho tôi là cách tiếp cận tác phẩm văn học với thái độ bao dung và cởi mở cũng phù hợp với các hướng dẫn của chương trình IB theo đó học sinh được khuyến khích phát triển các kỹ năng tư duy (thinking skills), xã hội (social skills), giao tiếp (communication skills), tự quản lý (self-management skills) và nghiên cứu (research skills). Về phía người thầy, tôi sẵn sàng cho phép các em được đặt các câu hỏi thẳng thắn trong các buổi thảo luận trong lớp, phát biểu không sợ sai hay bị thầy cô hay bạn bè chê cười. Tôi còn khuyến khích các em phê bình hay góp ý cách dạy của tôi và thậm chí còn nói rằng học sinh nào biết cái sai hay cái dở của người dạy mình với tư duy phản biện thì sẽ không chỉ thành đạt trên đường đời mà còn làm cho cuộc sống của mình thú vị hơn. Và một trong những minh họa cho cách dạy đó là tôi đã “vẽ đường” cho học sinh của mình phát hiện ra những hạt sạn trong Giã từ vũ khí.

Thời gian trôi nhanh, mới đó mà tôi đã có thâm niên gõ đầu... học sinh trường quốc tế gần đúng chu kỳ một con giáp. Chương trình IB có đặc thù là cứ khoảng năm năm là điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu bối cảnh thực tiễn nên chương trình tiếng Việt hai năm cuối cùng của bậc trung học thuộc hệ thống Ngôn ngữ A dành cho học sinh học văn bằng tiếng mẹ đẻ sẽ được đổi mới cho kỳ thi tốt nghiệp năm 2021 - sau lần điều chỉnh mới nhất vào năm 2015. Theo hướng dẫn của chương trình mới, quá trình học văn được chia thành ba lĩnh vực khám phá: a) Sự tương tác giữa độc giả, tác giả và văn bản; b) Sự tương tác của văn bản với không gian; c) Tính liên kết giữa các văn bản với nhau. Ngoài những yêu cầu căn bản trong việc học môn văn như nắm bắt các khái niệm và thủ pháp văn học, IB còn muốn học sinh có cái nhìn đa chiều về lịch sử và văn hóa, tôn trọng cái trải nghiệm hay diễn giải mang tính cá nhân, liên hệ với bản thân người học trong từng môi trường xã hội hay cộng đồng cụ thể.

Thành thật mà nói, mặc dù đã tích lũy được ít nhiều kinh nghiệm dạy môn văn, tôi vẫn cảm thấy chương trình mới là một thách thức bởi khả năng đọc và sự quan tâm đối với môn văn của các em học sinh từ Việt Nam sang trong những năm gần đây không còn như trước. Số lượng học sinh Việt Nam trong trường quốc tế mà tôi đang dạy cũng ít hơn trước và số em chọn học tiếng Việt cũng không còn nhiều như trước và thậm chí có năm học chỉ có duy nhất một học sinh đăng ký. Lắm lúc tôi tự mâu thuẫn với chính mình bởi tôi cũng thầm mong một ngày nào đó sẽ không còn học sinh Việt Nam nào quan tâm nữa và tôi sẽ phải “giã từ vũ khí” vì không còn lý do gì để trường thuê một thầy giáo dạy văn nữa.

Nhưng nói vậy thôi vì nhiều lúc con người chúng ta không chỉ tồn tại bằng nghề mà còn có cả nghiệp nữa. Cái nghiệp làm nhà giáo đã chọn tôi từ hơn một thập niên qua và dẫu còn những điều chưa hài lòng, giờ đây tôi rất hạnh phúc với công việc bán thời gian của mình. Nhờ có nghề giáo, mỗi lần có dịp về Việt Nam là tôi ghé nhà sách ít nhất một lần và phát hiện ra rằng trong mười năm qua số lượng sách văn học trong đó có Giã từ vũ khí đã được bày bán nhiều hơn trước. Phải chăng người Việt Nam thích đọc sách văn học nhiều hơn hay thị trường giáo dục quốc tế là chất xúc tác cho việc tồn tại của các tác phẩm này. Rồi đây sẽ có ai đó dịch tác phẩm này từ nguyên tác tiếng Anh để diễn đạt trung thực hơn ý tưởng và văn phong của tác giả. Nhưng trong lúc chờ đợi, tôi mong các nhà xuất bản khi in tác phẩm này sẽ ghi chú thêm đây là bản dịch từ tiếng Pháp và trả nhuận bút cho dịch giả Giang Hà Vị là người đã giúp độc giả và các em học sinh của tôi hiểu được các giá trị văn học và nhân bản của nhà văn đạt giải Nobel Ernest Hemingway bằng tiếng mẹ đẻ.

(*) Giám đốc Công ty Tư vấn Vietnam Global Network, Singapore

Nguồn tin: Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn

Comment addGỬI Ý KIẾN CỦA BẠN
Mã chống spamThay mới

TIN MỚI CẬP NHẬT

TIN BÀI LIÊN QUAN

 

DANH NGÔN GIÁO DỤC

"Không thể trồng cây ở những nơi thiếu ánh sáng, cũng không thể nuôi dạy trẻ với chút ít nhiệt tình." - (Can Jung)

LỚP HỌC TRỰC TUYẾN


WE ARE ON FACEBOOK

THÔNG BÁO LỚP 10 (2017-2018)

DANH SÁCH LỚP 10 VÀ THÔNG BÁO NHẬP HỌC
Đức cha Giuse Nguyễn Năng làm tân tổng giám mục Tổng giáo phận TP.HCM

Đức cha Giuse Nguyễn Năng làm tân tổng giám mục Tổng giáo phận TP.HCM

Chiều 19-10, Đức Tổng giám mục Marek Zalewski, sứ thần Tòa Thánh tại Singapore kiêm đại diện Tòa Thánh không thường trú tại Việt Nam, công bố Đức Giáo hoàng Phanxicô đã bổ nhiệm Đức cha Giuse Nguyễn Năng làm tổng giám mục Tổng giáo phận TP.HCM.

Xem chi tiết...